Zeytinyağlı salata sosu için en kolay yol, 3 ölçü zeytinyağına 1 ölçü limon suyu ya da sirke ve bir tutam tuz koyup bir kavanozda çalkalamaktır. Bu temel sosa nar ekşisi, hardal, yoğurt ya da taze ot ekleyerek her salataya uygun bir tat bulabilirsiniz.
Aşağıda evde sık yaptığımız beş tarifi kaşık ölçüleriyle yazdık. Hepsi birkaç dakikada hazırlanıyor ve elinizdeki malzemeye göre kolayca değiştirilebiliyor.
Zeytinyağlı salata sosunun temel oranı
Klasik oran 3'e 1'dir: üç kaşık yağa bir kaşık ekşi. Ekşiyi seviyorsanız oranı 2'ye 1'e çekebilir, daha yumuşak bir tat istiyorsanız 4'e 1'e çıkarabilirsiniz. Önce tuzu limon suyunda ya da sirkede eritin, yağı sonra ekleyin; tuz yağın içinde erimez.
Malzemeleri kapaklı bir kavanoza koyup yarım dakika kuvvetlice çalkalarsanız sos bir süreliğine koyulaşır ve bulanık bir kıvam alır. Bekledikçe yağ ile ekşi yeniden ayrılır. Bu normaldir, servisten önce bir kez daha çalkalamanız yeter.
- Yağ: natürel sızma zeytinyağı
- Ekşi: limon suyu, üzüm ya da elma sirkesi, nar ekşisi
- Bağlayıcı (isteğe bağlı): hardal, bal, süzme yoğurt
- Tat verenler: tuz, karabiber, sarımsak, sumak, pul biber, taze ya da kuru otlar
5 kolay zeytinyağlı salata sosu tarifi
1. Limonlu klasik sos
- 6 yemek kaşığı zeytinyağı
- 2 yemek kaşığı limon suyu
- Yarım çay kaşığı tuz
- İsteğe bağlı 1 diş ezilmiş sarımsak
Çoban salatası, mevsim salatası ve roka için en sade seçenektir. Sarımsaklı yapacaksanız sosu salataya dökmeden önce on dakika kadar bekletin, sarımsağın tadı yağa geçsin.
2. Nar ekşili sos
- Yarım çay bardağı zeytinyağı
- 2 yemek kaşığı nar ekşisi
- 1 yemek kaşığı limon suyu
- Yarım çay kaşığı tuz, 1 çay kaşığı sumak, biraz pul biber
Gavurdağı salatası, kısır ve közlenmiş patlıcan salatasıyla çok iyi gider. Nar ekşilerinin tatlılığı ve yoğunluğu birbirinden farklı olduğu için önce 1 kaşıkla başlayın, tadarak artırın.
3. Hardallı ve ballı sos
- 5 yemek kaşığı zeytinyağı
- 2 yemek kaşığı elma sirkesi
- 1 tatlı kaşığı hardal
- 1 tatlı kaşığı bal
- Bir tutam tuz ve karabiber
Önce hardalı, balı, sirkeyi ve tuzu karıştırın, yağı en son azar azar ekleyin. Hardal yağ ile sirkenin birbirine karışmasını kolaylaştırır, bu yüzden bu sos diğerlerinden daha geç ayrışır. Yeşil salata, roka ve haşlanmış sebzelerle iyi gider.
4. Yoğurtlu sos
- 4 yemek kaşığı süzme yoğurt
- 3 yemek kaşığı zeytinyağı
- 1 yemek kaşığı limon suyu
- 1 küçük diş sarımsak, yarım çay kaşığı kuru nane, tuz
Semizotu, marul ve havuç salatasına yakışır. Yoğurt fazla koyu gelirse 1–2 yemek kaşığı su ekleyerek açabilirsiniz. Bu sosu salatanın üzerine dökmek yerine tabağın tabanına yayıp salatayı üstüne yerleştirmek de güzel bir sunum olur.
5. Otlu sirkeli sos
- 5 yemek kaşığı zeytinyağı
- 2 yemek kaşığı üzüm sirkesi
- 1 yemek kaşığı ince kıyılmış maydanoz ve dereotu
- Yarım çay kaşığı kuru kekik, tuz ve karabiber
Piyaz, patates salatası ve fasulye salatası için uygundur. Haşlanmış patates ya da fasulye ılıkken sosla buluşursa sosu daha iyi çeker.
Salata sosu ne zaman eklenmeli?
Yeşil yapraklı salatalarda sosu servisten hemen önce ekleyin. Tuz ve ekşi yaprakları kısa sürede söldürür ve sulandırır. Domates ve salatalık ağırlıklı salatalarda da tuzu en sonda atmak sulanmayı azaltır.
Sosu salatanın üzerine boca etmek yerine geniş bir kapta, iki kaşıkla ya da elinizle hafifçe harmanlayın. Böylece her yaprağa ince bir tabaka sos değer, kâsenin dibinde yağ birikmez. Sosun tuzunu ve ekşisini kaşıkla değil, bir marul yaprağını batırarak tadarsanız daha doğru karar verirsiniz.
Salata sosunda hangi zeytinyağı kullanılmalı?
Salata sosunda yağ pişmediği için tadı doğrudan hissedilir. Bu yüzden natürel sızma zeytinyağı en iyi sonucu verir. Erken hasat yağların taze, hafif acı ve boğazda yakıcı tadı limon ve nar ekşisiyle iyi dengelenir. Bu acılık fenolik bileşiklerden gelir ve kusur değildir; ayrıntısını erken hasat zeytinyağı yazımızda bulabilirsiniz.
Ayvalık'ta ekim ve kasımda erken hasat edilen zeytinlerden ürettiğimiz yağı da en çok salata ve kahvaltıda, çiğ tüketmenizi öneriyoruz. Ayvalık natürel sızma zeytinyağlarımız farklı boylarda; mutfakta sık kullanacağınız bir şişe arıyorsanız 500 ml uzun şişe dolapta az yer kaplar. Etikette nelere bakmanız gerektiğini de natürel sızma zeytinyağı nasıl anlaşılır başlıklı yazımızda anlattık.
Artan sos nasıl saklanır?
Sarımsaksız ve taze otsuz sosları kapaklı bir kavanozda, buzdolabında birkaç gün saklayabilirsiniz. Sarımsaklı, taze otlu ve yoğurtlu sosları ise aynı gün ya da en geç ertesi gün tüketin.
Buzdolabından çıkan sos bulanık, hatta biraz katılaşmış görünebilir. Zeytinyağı soğukta koyulaşır ve bulanıklaşır, bu bir bozulma belirtisi değildir. Kavanozu oda sıcaklığında on beş, yirmi dakika bekletip çalkaladığınızda sos eski hâline döner.
Sık sorulan sorular
Salata sosu için riviera zeytinyağı kullanılır mı?
Kullanılabilir, ama riviera rafine zeytinyağı ile natürel zeytinyağının karışımı olduğu için tadı hafiftir. Salata sosunda yağ çiğ tüketildiğinden natürel sızma zeytinyağının tadı çok daha belirgin hissedilir.
Sosum neden ayrışıyor?
Yağ ile limon suyu ya da sirke birbirine karışmaz, çalkalasanız da bir süre sonra ayrılır. Hardal, bal ya da yoğurt ayrışmayı geciktirir; en pratik çözüm ise servisten hemen önce kavanozu yeniden çalkalamaktır.
Limon yerine ne kullanabilirim?
Üzüm ya da elma sirkesi, nar ekşisi veya portakal suyu kullanabilirsiniz. Portakal suyu daha az ekşi olduğu için oranı 2'ye 1'e yaklaştırın ve bir kaşık sirkeyle destekleyin.
Dört kişilik salataya ne kadar sos gerekir?
Dört kişilik bir salata için 4–5 yemek kaşığı sos çoğu zaman yeter. Sarımsaksız limonlu sosu iki üç günlük hazırlayıp buzdolabında saklayabilir, her seferinde gerektiği kadarını kullanabilirsiniz.
İyi bir zeytinyağlı salata sosu için pahalı malzemeye değil, taze bir yağa ve doğru orana ihtiyacınız var. Tariflerden birini temel alıp ekşiyi, tuzu ve otları kendi damak tadınıza göre ayarlayın; birkaç denemede evinizin sosunu bulursunuz.
