Taş dövme sabun, geleneksel usulle elde hazırlanıp kalıpta şekil verilen kalıp sabunlara verilen addır. Adındaki dövme sözcüğü, sabun hamurunun makinede değil, elle bastırılarak şekillendirildiği eski yapım biçimine işaret eder. Ayvalık Aleni'de bu sabunları dört farklı içerikle hazırlıyoruz.
El yapımı doğal sabun ise daha geniş bir kavram: yağların küçük partiler hâlinde sabuna dönüştürüldüğü, her kalıbın elden geçerek hazırlandığı sabunların genel adı. Aşağıda taş dövme sabunu, el yapımı sabunun hazır sabundan farkını ve doğru kullanımını sırayla anlattık.
Taş dövme sabun nedir, adı nereden gelir?
Sabun, temelde yağların kostikle (sodyum hidroksit) tepkimeye girmesiyle oluşur; bu tepkimeye sabunlaşma denir. Büyük fabrikalarda bu iş sürekli çalışan makinelerde yapılır, sabun hamuru seri hâlde şekillendirilip preslenir. El yapımı sabunda ise hamur küçük kazanlarda hazırlanır ve kalıplara elle dökülür ya da bastırılır. Zeytinin bol olduğu Ege'de ve Anadolu'nun güneyinde zeytinyağından sabun yapmak, kuşaktan kuşağa aktarılan eski bir uğraştır.
Taş dövme adı bu el işçiliğinden gelir. Hamurun kalıba elle, dövülerek yerleştirildiği bu yöntemde her sabun tek tek elden geçer. Bu yüzden her taş dövme sabunun yüzeyi ve kenarları bir öncekinden biraz farklı olabilir. Bu farklar kusur değil, el işçiliğinin izidir.
El yapımı doğal sabun ile hazır sabun arasındaki fark
Fark en çok üretim ölçeğinde ortaya çıkar. Hazır sabunlar büyük miktarlarda ve her biri birbirinin aynısı olacak şekilde üretilir. El yapımı sabunlar ise küçük partiler hâlinde hazırlanır; sabuna adını veren malzeme, örneğin zeytinyağı, kil ya da aktif karbon, içerikte açıkça yer alır.
Kullanırken de bazı farklar dikkatinizi çeker:
- Köpük: zeytinyağı ağırlıklı sabunlar genellikle kabarık değil, ince ve kremsi bir köpük verir. Köpüğün az olması sabunun işini yapmadığı anlamına gelmez.
- Görünüş: her kalıp birbirinin aynısı değildir. Renk tonunda, kenarlarda ve yüzeydeki baskıda küçük farklar olur.
- Erime: el yapımı sabunlar suda bekletildiğinde daha çabuk yumuşar. Bu yüzden kullanımlar arasında kuru tutmak ömrünü belirgin biçimde uzatır.
Ayvalık Aleni taş dövme sabun çeşitleri
Taş dövme sabunlarımızın hepsi 120 gramdır. Hangisini seçeceğiniz biraz renk, biraz koku tercihine kalmış. Karar veremiyorsanız en sade seçenek olan zeytinyağlı sabunla başlayabilirsiniz:
- Zeytinyağlı taş dövme sabun: en sade seçenek; zeytinyağı sabununu sevenler için.
- Aktif karbonlu taş dövme sabun: aktif karbon, sabuna koyu bir renk verir.
- Eşek sütlü taş dövme sabun: içeriğinde eşek sütü bulunur; sütlü sabunları tercih edenler için.
- Ud ağacı taş dövme sabun: adını, kokusuyla bilinen ud ağacından alır.
Taş dövme sabunların yanında 80 gramlık bıttım (zeytinyağı ve menengiç yağıyla), kantaron yağlı, killi ve kükürtlü sabunlar; lavantalı, mangolu ve Türk hamamı süngerli sabunlar ile kabak lifli aloe veralı sabun da hazırlıyoruz. Tümünü el yapımı doğal sabunlar sayfamızda bir arada görebilirsiniz.
Taş dövme sabun nasıl kullanılır?
Kullanımı her kalıp sabun gibidir, ama birkaç alışkanlık fark yaratır. Sabunu suyun altında uzun süre tutmak yerine ellerinizi ıslatın, sabunu avuçlarınızda birkaç kez çevirin ve köpüğü ellerinizle çoğaltın. Ardından bol suyla durulayın.
Köpüğü az bulursanız suyu biraz azaltıp sabunu avuçlarınızda biraz daha uzun çevirin. Taş dövme sabunu banyoda da kullanabilirsiniz; vücut için ıslak bir kese ya da lif üzerinde köpürtmek hem kullanımı kolaylaştırır hem de sabunun suyla temasını azaltır.
Kullandıktan sonra sabunu suyu süzülen bir sabunluğa koyun. Su birikintisinde bekleyen el yapımı sabun yumuşar ve çabuk erir. Saklamayla ilgili ayrıntıları el yapımı sabun nasıl kullanılır ve saklanır yazımızda topladık.
Sabunlarımızı kullanırken şu uyarıları da unutmayın:
- Haricen kullanılır.
- Gözle temastan kaçının; temas ederse bol suyla durulayın.
- Kızarıklık veya kaşıntı olursa kullanmayı bırakın.
- Doğrudan güneş almayan bir yerde saklayın.
Doğal sabun seçerken nelere bakmalı?
- İçerik: sabuna adını veren malzemenin içerikte yer aldığına bakın. Kısa ve anlaşılır bir liste, ne kullandığınızı bilmenizi kolaylaştırır.
- Kullanım yeri: lavabo başında el yıkamak için kalıp sabun, banyoda süngerli ya da lifli sabunlar daha pratiktir.
- Koku tercihi: belirgin kokulardan hoşlanıp hoşlanmadığınıza karar verin. Lavanta, mango ya da ud ağacı gibi adlar size kokusu hakkında bir fikir verir.
- Saklama koşulları: sabunun ne kadar dayanacağı, ağırlığı kadar nasıl saklandığına da bağlıdır. Kuru tutulan bir kalıp uzun süre elinizin altında kalır.
- Hassasiyet: belli bir malzemeye karşı hassasiyetiniz varsa içeriği dikkatle okuyun ve yeni bir sabunu önce küçük bir alanda deneyin.
Evde birkaç kişi aynı sabunu kullanıyorsa kalıbı temiz bir bıçakla ikiye bölüp birini lavaboya, birini banyoya ayırabilirsiniz. Küçük parçalar ıslandıktan sonra daha çabuk kurur, böylece iki parça da daha uzun dayanır.
Sık sorulan sorular
Taş dövme sabun kaç gramdır?
Ayvalık Aleni taş dövme sabunları 120 gramdır. Bıttım, kantaron yağlı, killi ve kükürtlü sabunlarımız 80 gram, süngerli sabunlarımız ise 100 gramdır.
Sabunların birbirinden biraz farklı görünmesi normal mi?
Evet. Taş dövme sabunlar elde şekillendirildiği için renk tonu, kenarlar ve yüzeydeki baskı bir sabundan ötekine biraz değişebilir. Bu farklar sabunun kullanımını etkilemez.
Sabun gözüme kaçarsa ne yapmalıyım?
Gözünüzü hemen bol suyla durulayın. Sabunlarımız haricen kullanılır; gözle temastan kaçının, kızarıklık veya kaşıntı olursa kullanmayı bırakın.
Toplu ya da kurumsal sipariş verebilir miyim?
Evet. Toplu ve kurumsal siparişler için iletişim sayfamızdan bize yazabilirsiniz. Sitemizdeki siparişler ise en geç 3 iş günü içinde kargoya verilir.
Taş dövme sabun, el işçiliğiyle hazırlanan sade bir kalıp sabundur. Ondan beklenecek şey abartılı vaatler değil, temiz bir köpük ve kuru tutulduğunda uzun süre elinizin altında kalmasıdır. Merak ettiğiniz bir çeşit olursa bize yazmanız yeterli.
